Quick Guide - Biên soạn bởi Kent DuFault
Độ sâu trường ảnh là một công cụ rất mạnh cho nhiếp ảnh gia.
Nó có thể dẫn hướng ánh nhìn người xem. Nó cũng có thể tạo mood, thậm chí thay đổi cảm nhận về phối cảnh của ảnh.
Đa số nhiếp ảnh gia đều biết thuật ngữ depth of field (DOF), nhưng nhiều người vẫn chưa thật sự rõ nó hoạt động thế nào và ứng dụng ra sao.
Nhiếp ảnh phong cảnh thường nhạy với DOF hơn, nhưng yếu tố này quan trọng gần như với mọi thể loại, từ macro đến chân dung.
Trong hướng dẫn này, bạn sẽ đọc được:
- Độ sâu trường ảnh là gì?
- Vì sao tiêu cự ống kính lại quan trọng
-Khoảng cách siêu tiêu cự là gì?
-Cách sử dụng Quy tắc 1/3
-Vì sao mốc “Vô cực” trên vòng lấy nét cực quan trọng với DOF
-Đặt vùng DOF đúng vị trí trong khung hình
-Chọn khẩu độ thế nào/ Lạm dụng DOF mỏng
-Cách dùng app để tạo ảo giác DOF và những lỗi cần tránh
Đọc thêm: Nếu muốn làm chủ cài đặt máy ảnh để tạo hậu cảnh đẹp, mịn và mờ, hãy xem hướng dẫn cao cấp của Photzy tại link: Beautiful Background Blur.
ĐỘ SÂU TRƯỜNG ẢNH LÀ GÌ?
Độ sâu trường ảnh, hay DOF, là khoảng cách giữa vật gần nhất và xa nhất vẫn hiện sắc nét trong một bức ảnh. Khoảng không gian giữa hai điểm đó được gọi là “vùng DOF”.
Vùng DOF thay đổi theo nhiều yếu tố, gồm:
-Tiêu cự ống kính dùng để chụp
-Khoảng cách từ máy ảnh đến điểm lấy nét chính xác
-Khoảng cách từ điểm lấy nét chính đến hậu cảnh và tiền cảnh
-Khẩu độ được chọn
-Kích thước cảm biến máy ảnh
.jpg)
Có công thức toán học để tính vùng DOF, và cũng có app hỗ trợ việc này. Nhưng thật ra, nếu bạn không phải là dân chuyên hoặc cực kỳ tiểu tiết, chỉ cần hiểu nguyên lý và vài mẹo đơn giản là đã đủ tạo ra kết quả ổn rồi.
Điều cốt lõi cần nhớ là: chính tổ hợp của 5 yếu tố trên quyết định độ sâu
trường ảnh, và chỉ cần 1 yếu tố thay đổi thì độ rộng của vùng này
cũng thay đổi.
TIÊU CỰ ỐNG KÍNH
Điểm chính: Tiêu cự càng rộng, vùng DOF càng lớn tại cùng một f/stop, nếu điểm lấy nét chính không đổi.
Ví dụ, nếu bạn lấy nét vào chủ thể cách khoảng 4,5 m, ống kính 20mm sẽ cho vùng DOF lớn hơn 50mm ở f/8; 50mm lại lớn hơn 135mm; 135mm lại lớn hơn 200mm, v.v.
Hãy nhìn theo tình huống thực tế. Bạn đang chụp chân dung chú chó của mình cách khoảng 4,5 m. Bạn muốn dùng ống kính 200mm để giảm bớt hậu cảnh gây nhiễu, nhưng ở f/8, DOF lại không đủ để giữ nét cả hai mắt. Vậy làm gì? Bạn buộc phải thay đổi một trong 4 yếu tố còn lại tác động đến DOF.
-Bạn có thể khép khẩu hơn vì vùng DOF sẽ tăng khi f/stop tăng (ví dụ từ f/8 lên f/16).
-Bạn có thể lùi máy ra xa chủ thể. Nhưng cách này có thể làm hậu cảnh rối lại trở thành vấn đề.
-Kích thước cảm biến thì gần như cố định, nên không có nhiều thứ để can thiệp. Hãy nhớ: cảm biến càng nhỏ, vùng DOF ở cùng khẩu độ càng lớn. Vì vậy APS-C sẽ cho vùng DOF lớn hơn full-frame (35mm) ở cùng khẩu độ.
-Bạn cũng có thể tăng f/stop lên số lớn hơn (tức là khép khẩu). Với tình huống này, đây là lựa chọn hợp lý nhất.
KHOẢNG CÁCH SIÊU TIÊU CỰ LÀ GÌ?
Tôi từng tính bỏ phần này khỏi hướng dẫn vì nó hơi nặng tính kỹ thuật. Phần lớn nhiếp ảnh gia gần như không cần tự tính khoảng cách siêu tiêu cự.
Tôi đã làm nghề nhiếp ảnh chuyên nghiệp 40 năm, và chỉ vài lần thật sự phải tính thông số này.
Nhưng nếu bạn thích phần kỹ thuật, đây là định nghĩa của hyperfocal distance.
“Trong quang học và nhiếp ảnh, khoảng cách siêu tiêu cự là khoảng cách mà từ đó trở đi, mọi vật thể có thể được xem là nằm trong vùng nét “chấp nhận được” (vùng DOF). Vì đây là khoảng lấy nét tạo ra DOF lớn nhất, nó là khoảng cách lý tưởng để đặt nét cho máy ảnh lấy nét cố định.” – Theo Wikipedia.
Nói đơn giản: đó là điểm lấy nét tối ưu để tạo ra vùng DOF sâu nhất, thường kéo từ mốc Vô cực về đến một điểm gần hơn phía trước máy.
Trong sự nghiệp của tôi, tôi chỉ phải tính nó khi chụp sản phẩm — lúc mà toàn bộ sản phẩm bắt buộc phải sắc nét.
Nhiếp ảnh gia phong cảnh nói về hyperfocal distance khá nhiều. Đây là một công thức toán; nếu thích toán, có thể bạn sẽ thích dùng qua các app như hình bên dưới đây.
[Sony Alpha Việt Nam Team xin lưu ý rằng ứng dụng được đề cập trong bài viết gốc hiện chỉ còn phù hợp với các dòng máy Sony cũ (từ ILCE-7RM4 và ILCE-6400 trở về trước). Ở thời điểm hiện tại, Sony cập nhật thêm cho bạn đọc các ứng dụng mới hơn để đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế:
1. PhotoPills (Toàn diện nhất)
o Nền tảng: iOS, Android.
o Đặc điểm: Đây không chỉ là ứng dụng tính DOF mà còn là công cụ "phải có" cho nhiếp ảnh gia với tính năng AR (thực tế tăng cường) giúp hình dung vùng nét, tính toán khoảng cách siêu nét (hyperfocal distance), và giả lập DOF.
o Phù hợp: Cả người mới và chuyên nghiệp (phong cảnh, chân dung, macro).
2. DOF Calculator (Đơn giản, chuyên dụng)
o Nền tảng: Android, bạn có thể tìm thêm nhiều ứng dụng với tên tương tự trên iOS.
o Đặc điểm: Nhập các tham số nhanh chóng gồm: khẩu độ, độ dài tiêu cự, khoảng cách lấy nét, và máy ảnh/sensor để ra kết quả chính xác về vùng nét trước/sau, tổng độ sâu.
o Ưu điểm: Giao diện trực quan, có thể chọn nhiều loại máy ảnh/kích thước sensor khác nhau.
3. Depth of Field Estimator (Hiện đại)
o Nền tảng: iOS.
o Đặc điểm: Ứng dụng có giao diện hiện đại, mượt mà giúp ước tính DOF nhanh chóng.
Các ứng dụng này sẽ giúp bạn xác định chính xác vùng nét để tối ưu hóa ảnh chụp phong cảnh (nét toàn bộ) hoặc chân dung (xóa phông).]
Điểm chính: Nếu bạn chưa rõ “vô cực” trong quang học nhiếp ảnh là gì, thì đó là điểm lấy nét cuối cùng trên vòng lấy nét của ống kính, cho biết mọi thứ từ mốc đó trở đi sẽ nằm trong vùng nét, kể cả khi mở khẩu tối đa. Nó thường được ký hiệu bằng biểu tượng giống hình bên trên.
CÁCH DÙNG QUY TẮC 1/3
Một cách dễ hơn nhiều để ước lượng vị trí rơi của vùng DOF là dùng mẹo kinh nghiệm gọi là Quy tắc 1/3.
Điểm chính: Vùng DOF thường nằm khoảng 1/3 phía trước điểm lấy nét chính (tức khoảng cách bạn lấy nét vào — thường là chủ thể, hoặc trong ảnh phong cảnh là một điểm nào đó trong toàn cảnh) và 2/3 phía sau điểm lấy nét chính.
Quy tắc 1/3 này đúng ở hầu hết mọi khoảng lấy nét (trừ mốc Vô cực, vì mọi thứ sau điểm Vô cực mặc định đều nằm trong vùng nét, như đã nói ở trên) và gần như không phụ thuộc bạn chọn khẩu độ nào.
Giờ hãy xem một ví dụ thực tế.
Hai ảnh bên trên cho ta thấy vài điểm:
-Cả hai máy đều là cảm biến APS-C.
-Ảnh bên trái dùng ống kính có tiêu cự dài hơn một chút và khẩu độ mở hơn một chút.
-Ảnh bên phải dùng ống kính ngắn hơn và khẩu độ khép hơn một chút.
Trong kiểu tình huống này, việc đặt vùng DOF rất quan trọng, tùy vào bạn muốn bao nhiêu phần của khuôn mặt và đầu được nét.
Điểm chính: Với ảnh chân dung, nguyên tắc thực hành là đặt điểm lấy nét chính vào mắt và để vùng DOF phủ từ đầu mũi ra tới phía trước tai.
Ảnh bên phải đã đặt vùng DOF đúng chỗ, còn ảnh bên trái thì lệch nhẹ.
Trong trường hợp này có quan trọng không? Có lẽ không. Điều đó cũng củng cố ý tôi nói trước đó: đừng quá xoắn vì vị trí vùng DOF.
Nếu bạn dùng Quy tắc 1/3 và chọn khẩu độ ở khoảng giữa, thì 90% vùng DOF của bạn sẽ xử lý được tình huống này.
Điểm chính: Nghe thì có vẻ phức tạp, nhưng luyện một chút là quen. Đến lúc đó bạn sẽ không cần nghĩ nữa, mọi thứ diễn ra gần như tự nhiên theo phản xạ.
CHỌN KHẨU ĐỘ THẾ NÀO? ĐỪNG LẠM DỤNG DOF MỎNG
Xu hướng DOF mỏng đang rất hot. Cá nhân tôi thấy hiệu ứng này hoàn toàn có thể bị lạm dụng. Tấm ảnh ở đây là ví dụ:
Để cô gái bị out nét là một quyết định chấp nhận được. Nhưng chọn khẩu lớn tới f/1.6 trên ống kính 85mm đã khiến cô ấy biến thành một mảng trắng. Có thể bạn thấy khác, và điều đó ổn thôi. Đây là nghệ thuật.
Điểm chính: Gần như mọi ống kính đều cho chất lượng tốt nhất ở dải khẩu độ tầm trung.
Tôi gần như luôn giữ khẩu độ trong khoảng f/5.6 đến f/11. Ví dụ, nếu tôi dùng 20mm để chụp một cảnh phong cảnh lớn như Grand Canyon, khẩu rộng nhất vẫn có thể cho vùng DOF đủ dùng, nhưng chọn trong khoảng f/5.6 đến f/11 sẽ cho trường nét tốt hơn và chất lượng chi tiết cao hơn trên toàn bộ mặt phẳng ảnh.
Điểm chính: Để lên trình nhiếp ảnh một cách bài bản, bạn bắt buộc phải cân nhắc khẩu độ thật kỹ.
DÙNG APP ĐỂ TẠO ẢO GIÁC DOF VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH
Hãy nhìn kỹ tấm ảnh bên trên. Bạn có thấy gì đó “sai sai” không?
Tấm ảnh này có DOF được tạo ra từ hậu kỳ. Nó có thể được làm bằng phần mềm như Lightroom hay Photoshop.
Vì sao tôi biết nó là DOF giả? Vì nó phá vỡ quy luật vật lý của quang học.
Tiền cảnh bị mờ. Sau đó vùng giữa lại nét. Rồi sâu hơn vào trung cảnh, ảnh lại mờ lần nữa. Và cuối cùng, hậu cảnh lại nét hoàn toàn.
Điểm chính: Vùng DOF luôn liền mạch từ trước ra sau. Nó không tự nhiên “bật/tắt” giữa cảnh. Bạn hoàn toàn có thể tạo ảo giác độ sâu trường ảnh ở hậu kỳ, nhưng trừ khi cố ý làm ảnh theo hướng trừu tượng, còn lại bạn hãy nên tuân theo quy luật quang học.
KẾT LUẬN
Độ sâu trường ảnh là một công cụ cực mạnh về bố cục và kể chuyện cho nhiếp ảnh gia. Hãy chủ động đưa ra lựa chọn và dùng nó một cách có ý thức. Hãy nắm 5 yếu tố tác động đến vùng DOF. Đồng thời, học cách đặt vùng đó vào đúng vị trí mong muốn trong khung cảnh. Nếu chỉ nhớ một điều, hãy nhớ tới Quy tắc 1/3 khi lấy nét.
Self-Check Quiz:
Độ sâu trường ảnh trong nhiếp ảnh là gì?
Từ viết tắt của “độ sâu trường ảnh” là gì?
Hãy nêu 5 yếu tố ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh.
Tiêu cự ống kính ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh như thế nào?
Mốc Vô cực trên ống kính là gì?
Quy tắc 1/3 hoạt động ra sao?
Ống kính cho chất lượng cao nhất ở dải khẩu độ nào?
Vùng DOF có thể tự bắt đầu rồi dừng lại giữa một cảnh không?
Về tác giả:
Kent DuFault
Kent DuFault là một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp và tác giả bài viết này.
Theo dõi ông ấy tại đây: LinkedIn | Flickr | Clippings | Gurushots | 500px
Bài viết được Sony Alpha Việt Nam sưu tầm, dành cho bạn đọc tại trang và Alpha Pro Hub - Cộng Đồng Freelancers Quay Chụp Việt Nam. Chi tiết tham gia tại: Alpha Pro Hub – Cộng Đồng Freelancers Nhiếp Ảnh & Video Cùng Sony Việt Nam - Sony Promotion
#SonyAlpha #AlphaProTips #AlphaProHub #Photzy #KentDuFault #PhotographyTips #DOF
